Artur Rakowski - Po męsku o zdrowiu

Kleszcze w pytaniach i odpowiedziach

Kleszczowe FAQ – czyli najczęściej zadawane przez Was pytania

Ogólnonarodowa kwarantanna sprawiła, że trochę ciszej w tym roku się zrobiło w temacie kleszczy. Jednak odmrażanie gospodarki i poluzowanie restrykcji w przemieszczaniu się sprawia, że z wielką ochotą wybieramy się na spacer czy rower po parkach, skwerach i lasach. Choć w ubiegłym sezonie opublikowałem 2 lub 3 wpisy dotyczące kleszczy, to uważam, że odświeżania wiedzy i odkleszczowej profilaktyki nigdy nie za wiele.

Chciałem, żeby ten wpis był konkretną odpowiedzią na Wasze pytania. Zebrałem je więc z instragramowej ankiety i pytań z  panatabletkowej Grupy Dla Rodziców. Swoją lekturę jednak zacznij właśnie od wpisów z ubiegłego sezonu i uzupełnij je wiedzą z tego wpisu.

  1.  Jak się chronić przed kleszczami – praktyczne porady
  2. Test najpopularniejszych przyrządów do usuwania kleszczy + mój FAWORYT.

Które kleszcze są groźne? Które kleszcze zarażają?

Noscielami chorób odkleszczowych mogą być wszyscy przedstawiciele rodzaju Ixodes – kleszczy obejmujących 240 gatunków.

Jednak:

  • Nie każdy kleszcz jest nosicielem krętka Borelii- średnio co piąty kleszcz. i co dziesiąta nimfa.
  • Nie każdy kleszcz, który jest nosicielem DNA krętka wywołuje borelioze.
  • ryzyko zachorowania na boreliozę po jednorazowym ukłuciu kleszcz wynosi..1%. (słownie JEDEN PROCENT).

Kleszcze mogą być zainfekowane oprócz najbardziej znanym krętkiem Borrelia Burgdorferii  kilkunastoma innymi  gatunkami z rodzaju Borrelia.

które kleszcze przenoszą boreliozę

Jak chronić dziecko przed kleszczami – wiek 14 miesięcy?

Jak odstraszać kleszcze, żeby spacer po lesie z rocznym dzieckiem po lesie był bezpieczny?

To zależy od tego jak wygląda Wasza aktywność w lesie i w czasie spacerów. By znaleźć odpowiedź na to ogólne pytanie odpowiedzcie sobie proszę na kilka pomocniczych:

  • Czy poruszacie się na pieszo czy raczej wózkiem?
  • Czy maluch spaceruje po wyznaczonych ścieżkach?
  • Czy ma kontakt z zaroślami, łąkami,  niskimi krzewami i ściółką?
  • Czy  spacerujecie w w okolicach akwenów wodnych?
  • Czy w Twojej okolicy jest „zatrzęsienie kleszczy”?

Jeśli poruszacie Cię w chuście, wózku albo „za rączkę” po leśnej ścieżce nie widzę powodu, by stosować jakieś silne odstraszacze np. repelenty DEET.  Wato na taki spacer odpowiednio ubrać dziecko, pilnować, by nie miało kontaktu z miejscami, w których kleszcze bytują, a po powrocie do domu dokładnie obejrzeć całe ciało malucha.

Jeśli lęk przed kleszczami nie daje nam spokoju warto zaopatrzyć się w naturalne środki odtraszające np. olejek lawendowy, bądź skorzystać z gotowej mieszanki. ja używam Odstraszacza Kleszczy od Klaudyny Hebdy. Niestety nie wolno go używać bezpośrednio na skórę. Kiedy przecinaliśmy las wózkiem w niewytyczonych miejscach psikaliśmy koła i stelaż odstraszaczem od Klaudyny.

Jeśli przebywacie w rejonach Polski, gdzie zachorowalność na boreliozę i odkleszczowe choroby zakaźne jest większa warto rozważyć silniejsze repelenty np. ikarydynę lub DEET – w zależności od wieku .

Czytaj również: Jak ubierać się, by zminimalizować ryzyko ukąszenia przez kleszcze?

Czy warto zbadać kleszcza po jego usunięciu?

Odpowiedź na to pytanie jest trudna 😉 Badanie genomu kleszcza metodą PCR z sekwencjonowaniem jest z jednym z pierwszych rzeczy, którą możemy wykonać zaraz po ukąszeniu i jego usunięciu.

Niestety zalecenia specjalistów nie pozostawiają złudzeń – badanie kleszcza nie ma żadnego uzasadnienia.

Dlaczego? Bo nie ma dużej wartości diagnostycznej.

Dlaczego? Bo nawet wynik pozytywny na obecność krętka Borelii w organizmie kleszcza nie jest równoznaczne z wystąpieniem boreliozy u osoby ukąszonej.

A u 1,5% osób z wynikiem negatywnym i tak wystąpiły objawy choroby odkleszczowej.

Nie mniej jednak czasami takie badanie może być pomocne. Może dawać poczucie względnego spokoju albo wręcz przeciwnie wyostrzać naszą czujność w oczekiwaniu na ewentualne objawy – rumień albo objawy grypopodobne. Czasami zbadanie kleszcza „dla  świętego spokoju” też jest potrzebne panikującemu rodzicowi – daje uczucie kontroli – a to też bardzo ważne.

kiedy kleszcze najbardziej atakują

Czy jeśli kleszcz jest nosicielem to powinnam dziecko od razu prze leczyć antybiotykiem, bo to oznacza, że na pewno dziecko już będzie miało boreliozę?

Jak wspominałem w poprzednim pytaniu badanie kleszcza może być pomocne, ale z racji tego, że jest niedoskonałe jego wynik pozytywny nie powinien być wskazaniem do antybiotykoterapii.  Decyzję jednak podejmuje jednak lekarz w oparciu o wywiad, ewentualne wyniki badań ELISA czy Western Blot + zgłaszane objawy.

Zalecenia mówią wyraźnie, że profilaktyczne podawanie antybiotyków po każdym wkłuciu kleszcza, bez wyraźnych objawów jest NIEZALECANE.

Pamiętajmy, że lekarze nie leczą WYNIKÓW BADAŃ, ale PACJENTA.

Jakie badania mogę zrobić po ukąszeniu kleszcza?

Jeśli ukąsił Cię kleszcz możesz wykonać:

  • badanie PCR kleszcza (opcjonalnie, niska wartość diagnostyczna
  • badanie immunoenzymatyczne – test ELISA w kierunku przeciwciał IgM
  • test Western-blot

Tak na chłopski rozum po ugryzieniu kleszcza wykonuje się przesiewowy test ELISA. Gdy chcemy go jeszcze powietrdzić albo wynik był niejednoznaczny warto zrobić sobie jeszcze Western-Blot – który jest bardziej czuły.

Testy serologiczne wykonuje się tylko gdy ma się ku temu twarde powody – np. wystąpiły objawy, które mogą sugerować boreliozę. Ale to lekarz, a nie my decyduje czy jest sens przeprowadzać pełną diagnostykę w kierunku zakażenia Borelią.

Czy mogę od razu wykonać test Werstern-blot zamiast ELISY?

Nie – bo to błędne rozumowanie. W dużym uproszczeniu chodzi o to, że za pomocą testu ELISA sprawdzamy czy w ogóle istnieją jakieś przeciwciała, które mogą sugerować boreliozę, a za pomocą Western-Blot sprawdzamy jakie to są przeciwciała. Jeśli wynik ELISY jest negatywny – nie ma sensu wykonywać Western-Blot.

W skrócie – ELISA odpowiada na pytanie – ILE przeciwciał związanych z potencjalnym zakażeniem „pływa” sobie we krwi, a WESTERN-BLOT odpowiada na pytania – JAKIE są to przeciwciała.

Tylko taka kolejność badań w kierunku boreliozy ma jakikolwiek sens.

Czytaj również: Jak wybrać się w podróż i na spacer z alergikiem?

Znalazłam w necie inne testy na boreliozę – nie są to te polecane przez lekarzy – PCR, ELISA czy WB. Czy jest sens?

W pytaniu jest już ukryta odpowiedź – inne testy niepolecane przez specjalistów nie mają żadnej wartości.

Niestety wiele naciągaczy żeruje na ludzkim lęku przed boreliozą i próbuje „sprzedać” wątpliwej jakości diagnostykę w jej kierunku.

Biorezonans. ocena limfoproliferacji limfocytów po stymulacji antygenami albo ocena populacji limfocytów – takie choć zachęcające, bo naukowo brzmiące nazwy badań powinny wzbudzać Twoja czujnosć! Są nic nie warte!

Podobnie jak w przypadku substancji leczniczych nad wiarygodnością badań diagostycznych przeprowadza się badania naukowe.

Tak – są to po prostu badania badań 😉  A jedynymi badaniami, których wartość jest pozytywnie oceniona przez badania naukowe są badania ELISA i WB.

Zasada jest prosta – borelioza zostawia ślad w postaci przeciwciał. Nie ma więc boreliozy bez przeciwciał IgG przeciwko B.burgdorferi. 

A ja czytałam, że borelioza jest utajona, bo z czasem przeciwciała znikają i są trudne do uchwycenia?

Owszem w przypadku wyniszczenia organizmu przeciwciała mogą być trudne do oznaczenia, ale dotyczy to wyłącznie AIDS, a nie boreliozy. Nie wiem skąd taki fake news pojawił się w sieci.

które kleszcze są groźne

Jakie objawy można zaobserwować i po jakim czasie u tak małego dziecka pod kątem chorób zakaźnych przenoszonych przez kleszcze?

Jeśli masz na myśli boreliozę to kluczowym i bardzo charakterystycznym objawem jest RUMIEŃ WĘDRUJĄCY.

Co ważniejsze – ukłucie kleszcza może zostać niezauważone, bo na przykład opity krwią pajęczak „odczepił się”. Nie mnie jednak pojawienie się rumienia powinno być dla rodzica wyraźnym sygnałem.

Jak wygląda rumień wędrujący?

  • różowa, bladoróżowa lub czerwona plama JEDNOLICIE ZABARWIONA
  • z cylindrycznymi przejaśnieniami lub bez tych przejaśnień
  • zwiększająca obwodowo swoją średnicę (stąd nazwa wędrujący)
  • niebolesna i nieswędząca 😉

Po jakim czasie pojawia się rumień wędrujący?

Kilka lub kilkanaście dni po wkłuciu.

Czytaj również: Hartowanie nad morzem – czy to ma sens? 

Co mogę zrobić po ukąszeniu i usunięciu kleszcza w przypadku małego dziecka? Wstrzymać się czy pójść do lekarza?

Miejsce po wkłuciu/usunięciu kleszcza powinno się zdezynfekować i obserwować.

Pod żadnym pozorem nie wolno go wyciskać lub rozcinać.

Jedyne co możemy zrobić to obserwować malucha, a gdy pojawią się niepokojące objawy grypoodobne udać się do lekarza.

Czy lepiej samemu wyjąć kleszcza czy skorzystać z pomocy lekarza?

Usunięcie kleszcza za pomocą prostych narzędzi pomocniczych np. Kleszczołapek nie jest trudne, ale wymaga wprawy, pewności siebie i stalowych nerwów.

Jeśli nie czujesz się pewnie i na samą myśl panikujesz – daj sobie spokój i poproś lekarza o usunięcie.

Pamiętaj, że nieumiejętnie usuwany kleszcz poza boreliozą niesie ryzyko zakażenia innymi chorobami. Na przykład w przypadku nieumycia rąk po usunięciu kleszcza istnieje ryzyko infekcji riketsjozą przespojówkowo – czyli „przez oko”.

Czy to prawda, że przez pierwsze 24h po wkłuciu kleszcze nie przenoszą chorób?

Jestem daleki od odpowiadania na tego typu pytania 100% TAK, albo 100% NIE. Zawsze mówimy o pewnym prawdopodobieństwie zakażenia, a im dłużej ten kleszcz u nas bytuje, żywiąc się naszą krwią tym bardziej zwiększa się prawdopodobieństwo zarażenia.

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych: ryzyko zachorowania na boreliozę po pokłuciu przez kleszcza wynosi 2,6% i wzrasta do 5,2%, gdy kleszcz przebywa w skórze 4 dni, a do 5,5%  gdy znaleziony w skórze kleszcz jest napity. Ryzyko zachorowania wzrasta do 6,7% gy w kleszczu znajduje się DNA B.Burgdoferi,

Kleszcze przenoszą nie tylko boreliozę, ale również ludzką babejszjozę, riketsjozę i anaplazmozę.

kleszcz bez rumienia

Ile może żyć kleszcz bez żywiciela np. gdy zostanie na ubraniu, które przyniosłam z lasu?

Nie mam niestety dobrych wiadomości. Kleszcze to naprawdę niewdzięczne pasożyty, ale bardzo fascynujące. W ciągu swojego życia żerują 2-3 razy, a bez krwi żywiciela są w stanie przeżyć nawet kilka lat. Larwy i nimfy kleszczy w okresie zimowym przechodzą w stan utajenia, by w wyższych temperaturach wznowić swoja aktywność.

Czytaj również: Jak przygotować dziecko na wyjazd w góry, żeby nie wróciło chore?

Jakie są dostępne szczepienia p/chorobom odkleszczowym i czy warto je robić?

Obecnie jedyną możliwością szczepienia p/chorobom odkleszczowym jest szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu. Choć to rzadko występująca choroba (rocznie tylko kilkaset przypadków w Polsce) i dotycząca osób narażonych zawodowo na kontakt z kleszczami (pracownicy leśnictw, drwale) to w przypadku stałego przebywania w terenie endemicznym naprawdę warto z tej możliwości szczepienia skorzystać.

Jak wygląda szczepienie przeciwko KZM?

Są dostępne dwie dawki szczepionki przeciwko KZM – dla dzieci i młodzieży od 1. -15 roku życia i 16. rż i dorosłych. Schemat dawkowania wygląda następująco.

  1. Pierwsza dawka szczepionki
    • 1-3 miesiące przerwy
  2. Druga dawka szczepionki
    • 5-12 miesięcy przerwy
  3. Trzecia dawka szczepionki

Idealnie jest rozpocząć szczepienie jeszcze przed sezonem kleszczowym np. jesienią przyjąć dwie pierwsze dawki, a ostatnią dawkę późną zimą lub wczesną wiosną. Nawet jeśli nie uda wstrzelić się w ten okres – to każdy moment na podjęcie szczepienia będzie dobry.

Czy szczepienia na choroby odkleszczowe trzeba powtarzać co roku?

Niestety „pamięć poszczepienna” w przypadku KZM stosunkowo szybko ulega osłabieniu. Dlatego warto przypominać szczepienie po 3 latach, a następnie po 3-5 latach.

UWAGA! Istnieje takie prawdopodobieństwo, że w pierwszym sezonie po zaszczepieniu będziemy nadal narażeni na ryzyko KZM. Ryzyko jednak to spada z każdą przyjętą dawką szczepionki.

Czy są jakieś przeciwwskazania do szczepienia?

Oczywiście, że są:

Przeciwwskazaniem do szczepienia jest:

  • Nadwrażliwość na substancję czynną (wirus kleszczowego zapalenia mózgu), którąkolwiek substancję pomocniczą (info znajdziesz w ulotce) lub na substancje wykorzystywane w procesie produkcji i obecne w ilościach śladowych (info w ulotce);
  • Choroba infekcyjna z gorączką w przebiegu

UWAGA! Dzieci i osoby dorosłe z alergią na białko jaja kurzego (lub innego niż kurze) powinny poinformować o tym fakcie lekarza kwalifikującego do szczepienia.


Chciałbym, żeby ten wpis był stale aktualizowane o nowe pytania i problemy związane z kleszczami.

Jeśli masz jakąś wątpliwość, na którą nie znalazłeś odpowiedzi w tym wpisie KONIECZNIE zadaj pytanie w komentarzu.

Bezpiecznego spaceru po lesie!

Artur

 

 

Podobne wpisy

Chcesz być na bieżąco? Dołącz do newslettera

Wszystkie treści przedstawione na arturrakowski.pl mają jedynie wartość informacyjną, edukacyjną i przedstawiają osobiste opinie autorów. Pod żadnym pozorem nie mogą zastąpić indywidualnej porady farmaceutycznej, lekarskiej, położniczej, psychologicznej, ani żadnej innej. Korzystanie z serwisu oznacza akceptację regulaminu i polityki prywatności.